Máy nghiền đá phòng thí nghiệm
Chọn máy theo khối lượng mẫu, cỡ hạt và yêu cầu chống lẫn chéo.
Xem chi tiếtNghiền dược liệu trong phòng thí nghiệm không giống nghiền trong xưởng sản xuất: mẫu chỉ vài chục gram tới vài kilogram, nhưng yêu cầu về độ đồng nhất, nhiệt độ và chống lẫn chéo lại cao hơn nhiều. Chọn sai kiểu máy thì kết quả phân tích hàm lượng hoạt chất sẽ lệch ngay từ khâu chuẩn bị mẫu.

Máy nghiền đĩa quay tốc độ cao phù hợp với lá, rễ, vỏ cây khô: mẫu xuống nhanh, cỡ hạt 0,2 - 0,5 mm, giá thấp. Nhược điểm là sinh nhiệt mạnh ở buồng nghiền, với dược liệu chứa tinh dầu dễ bay hơi thì hàm lượng đo được sẽ thấp hơn thực tế. Nếu buộc phải dùng, nên nghiền gián đoạn 10 - 15 giây mỗi lần và cho máy nghỉ.
Máy nghiền búa phù hợp mẫu cứng hơn như quế, đinh hương, hạt có dầu khô; cỡ hạt 0,5 - 2 mm. Sàng lưới quyết định cỡ hạt nên muốn mịn hơn phải thay sàng, không chỉnh được bằng tốc độ. Máy nghiền bi hành tinh cho cỡ hạt mịn nhất, có thể xuống dưới 20 µm, nhưng thời gian nghiền dài và mẫu bị pha loãng bởi bi nghiền nếu không cân đúng tỉ lệ.
| Mục đích | Kiểu máy phù hợp | Cỡ hạt đạt được | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Định lượng hoạt chất | Đĩa hoặc búa, nghiền gián đoạn | 0,25 - 0,5 mm | Giữ nhiệt dưới 50 °C |
| Đo cỡ hạt, XRD | Bi hành tinh hoặc nghiền rung | Dưới 20 µm | Chống nhiễm chéo nghiêm ngặt |
| Thử chiết, ngâm | Búa | 0,5 - 1 mm | Diện tích bề mặt lớn, chiết nhanh |
| Kiểm tra cảm quan | Đĩa | 0,2 - 0,5 mm | Tránh vón do tinh dầu |
Trong phòng thí nghiệm, một mẫu quế còn sót 0,3 g trong buồng nghiền đủ làm sai kết quả mẫu cam thảo tiếp theo. Cách xử lý theo thứ tự: chọn máy tháo rời được cối và lưỡi; vệ sinh khô bằng chổi mềm trước, sau đó lau bằng cồn 70% và để khô hoàn toàn; với mẫu có dầu, dùng thêm bột trơ như celite để "nghiền rửa" rồi bỏ phần đó.
Với dược liệu quý hoặc mẫu kiểm nghiệm pháp lý, nên có cối dành riêng cho từng nhóm mẫu thay vì dùng chung. Chi phí một cối inox nhỏ không lớn so với rủi ro phải làm lại toàn bộ lô phân tích.
Nhiệt độ là kẻ thù chính. Ba cách kiểm soát: nghiền theo chu kỳ ngắn có nghỉ, làm mát buồng bằng áo nước nếu máy hỗ trợ, và nghiền mẫu đã làm khô ở nhiệt độ thấp thay vì sấy nóng. Với mẫu tươi như gừng, nghệ, nên xắt lát và sấy ở 40 - 45 °C trước khi nghiền, không nghiền ướt vì bột sẽ bết vào thành buồng.
Cần lưu ý thêm: nghiền quá mịn làm tăng diện tích bề mặt và tăng tốc độ oxy hóa. Với mẫu dùng để đo hàm lượng tinh dầu, cỡ 0,5 mm thường cho kết quả lặp lại tốt hơn cỡ 0,1 mm.
Máy để bàn cho mẫu 20 - 200 g thường dùng động cơ 0,5 - 1,5 kW, điện 220 V một pha, tốc độ 20.000 - 28.000 vòng/phút. Máy cỡ 1 - 5 kg dùng 2,2 - 4 kW, có thể cần điện 3 pha. Nếu phòng thí nghiệm chỉ có điện một pha, cần xác nhận trước vì đổi động cơ sau khi mua thường không kinh tế.
Tùy mục đích: 0,5 - 1 mm cho thử chiết và định lượng, 0,25 mm cho phân tích sắc ký, dưới 20 µm cho nhiễu xạ hoặc đo phân bố cỡ hạt. Nên chốt theo quy trình phân tích, không chọn mịn nhất có thể.
Có nếu nhiệt buồng vượt 60 °C. Nghiền gián đoạn, làm mát buồng và sấy mẫu ở nhiệt độ thấp giúp hạn chế thất thoát. Nên kiểm tra bằng cách so sánh hiệu suất chiết giữa mẫu nghiền máy và mẫu nghiền tay.
Được nhưng phải thay cối hoặc lưỡi phù hợp. Lá mềm dùng lưỡi dao tốc độ cao, rễ cứng dùng búa hoặc đĩa có răng. Dùng sai sẽ làm mẫu bết hoặc máy rung mạnh.
Tháo cối, chải khô, lau cồn 70%, sấy khô. Với mẫu chứa dầu, nghiền rửa bằng bột trơ rồi bỏ. Không dùng nước vì nước đọng trong khe làm mẫu sau bị ẩm.