Bài viết chuyên ngành

Kích thước máy nghiền và hệ truyền động cơ khí

Bản vẽ kích thước thường chỉ ghi ba con số dài, rộng, cao, nhưng thứ quyết định máy có lắp được vào nhà xưởng hay không lại là khoảng hở để tháo con lăn, chiều cao móc cẩu và tải trọng xuống móng. Phần truyền động cũng vậy: cùng một công suất nhưng bánh răng, đai hay khớp nối trực tiếp cho tuổi thọ và chi phí bảo trì rất khác nhau.

Kích thước máy nghiền và hệ truyền động cơ khí
Kích thước cần đọcD x R x C + khoảng hở
Kiểu truyền độngBánh răng, đai, khớp nối
Tải móng1,8 - 3,2 lần khối lượng máy
Sai lệch đồng tâm≤ 0,05 mm

Ba con số trong catalogue không đủ để lắp

Kích thước danh nghĩa trong catalogue thường là kích thước bao của cụm máy chính, chưa tính cửa kiểm tra mở ra, chưa tính đường ống gió và chưa tính khoảng trống để rút con lăn ra khi thay thế. Một máy nghiền đứng cỡ trung có thể ghi cao 12 m, nhưng khi cần thay con lăn phải có thêm 2,5 - 3 m phía trên để móc cẩu, tức chiều cao thông thủy nhà xưởng phải từ 15 m.

Vì vậy khi nhận bản vẽ, nên yêu cầu thêm ba bản: bản vẽ bố trí tổng thể có đường bao di chuyển của thiết bị, bản vẽ móng với sơ đồ bu lông neo, và bảng tải trọng tĩnh và động tại từng chân máy. Thiếu ba bản này, nhà thầu xây dựng thường làm móng theo kinh nghiệm và sai lệch sẽ lộ ra khi chạy tải.

Các nhóm kích thước cần đối chiếu trước khi đặt hàng
NhómNội dungSai sót thường gặp
Kích thước baoDài x rộng x cao của cụm chínhBỏ qua cửa mở và ống gió
Khoảng hở bảo trìKhông gian thay con lăn, tấm lótKhông đủ chỗ cho xe nâng
Móng và neoCao độ, kích thước bệ, bu lông chờMóng đặt sai cao độ 50 - 100 mm
Tải trọngTĩnh, động, mô men xoắnChỉ tính khối lượng máy
Đường điện và khíHướng cáp, tủ điều khiểnTủ đặt xa, cáp không đủ chiều dài

Ba kiểu truyền động và cái giá phải trả

Truyền động bánh răng kín dùng hộp giảm tốc hoặc vành răng lớn, ưu điểm là truyền được mô men lớn, hiệu suất 97 - 98%, phù hợp máy nghiền bi và máy nghiền đứng công suất lớn. Nhược điểm là đắt, yêu cầu căn chỉnh chính xác và cần theo dõi dầu bôi trơn định kỳ. Khi vành răng mòn, chi phí thay là khoản lớn nhất trong bảo trì lớn.

Truyền động đai thích hợp với máy nhỏ và vừa, giá rẻ, giảm được chấn động và tự trượt khi quá tải nên bảo vệ động cơ. Đổi lại, đai hao mòn, hiệu suất thấp hơn 3 - 6%, và nếu căng sai thì vòng bi trục bị kéo lệch. Với máy nghiền Raymond cỡ 3 - 22 t/h, đai vẫn là phương án hợp lý về chi phí.

Khớp nối trực tiếp cho hiệu suất cao nhất và gọn nhất, nhưng đòi hỏi đồng tâm rất chặt, thường dưới 0,05 mm, và không có tác dụng giảm chấn. Khi động cơ và trục máy lệch do nhiệt giãn nở, vòng bi chịu tải dọc trục và hỏng sớm. Nếu chọn kiểu này, nên dùng khớp nối đàn hồi hoặc khớp răng thay vì khớp cứng.

Căn chỉnh và nghiệm thu truyền động

  1. Đặt máy lên bệ, siết bu lông neo ở mức 60% mô men quy định, chưa siết chặt hoàn toàn.
  2. Căn chỉnh sơ bộ bằng thước lá và nivô, kiểm tra độ phẳng bệ đỡ trong khoảng 0,1 mm/m.
  3. Căn chỉnh tinh bằng đồng hồ so hoặc laser, ghi lại số đọc theo bốn vị trí 0 - 90 - 180 - 270 độ.
  4. Chạy thử 2 giờ không tải, đo nhiệt gối trục; nhiệt ổn định dưới 70 độ C là đạt.
  5. Chạy có tải 8 giờ, kiểm tra độ rung; nếu rung tăng dần thì dừng và căn lại.

Biên bản nghiệm thu nên ghi cả số đọc đồng hồ so và nhiệt độ từng gối trục, không chỉ ghi "đạt". Khi có sự cố sau sáu tháng, đây là dữ liệu duy nhất để biết máy đã lắp sai từ đầu hay do vận hành.

Những con số dễ bị bỏ qua

  • Khe hở nhiệt: trục dài trên 2 m giãn 1,2 - 1,5 mm khi nóng, phải chừa khe ở đầu trục.
  • Độ nghiêng móng: 0,2 mm/m đã đủ làm bánh răng ăn lệch và mòn một mặt.
  • Bu lông neo: dùng loại cường độ 8.8 trở lên, mô men siết theo bảng của nhà sản xuất.
  • Đường ống mềm: nối vào máy phải có bù giãn, không bắt cứng vào vỏ máy.
  • Chiều quay: kiểm tra trước khi lắp cánh quạt, chạy ngược làm hỏng bộ phân ly.

Kinh nghiệm lắp đặt

  • Luôn lấy bản vẽ bố trí tổng thể, không dùng bản vẽ catalogue để làm móng.
  • Đặt cao độ móng thấp hơn 30 - 50 mm và dùng tấm đệm thép để cân, đừng đổ bê tông bù.
  • Ghi lại số đọc căn chỉnh và nhiệt độ gối trục khi nghiệm thu.
  • Dự trù khoảng hở 1,5 m quanh máy để vệ sinh và kiểm tra.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao kích thước máy trên catalogue khác kích thước thực tế khi lắp?

Catalogue ghi kích thước cụm máy chính, chưa gồm ống gió, bệ đỡ, cửa kiểm tra và thiết bị phụ. Khi lắp đủ dây, chiều dài thực tế thường tăng 15 - 30%.

Máy nghiền đứng có cần móng bê tông cốt thép đặc biệt không?

Có. Tải trọng động của mâm nghiền truyền xuống móng theo chu kỳ, nên móng phải đủ khối lượng và có lớp đệm cách chấn. Nhiều dự án dùng móng bê tông dày 1,2 - 2 m kèm bu lông neo dài.

Nên chọn truyền động đai hay bánh răng cho máy 10 t/h?

Với 10 t/h và vật liệu mềm, đai là đủ và rẻ hơn. Chỉ nên lên bánh răng kín khi cần chạy 16 - 24 giờ/ngày hoặc tải va đập mạnh.

Sai lệch đồng tâm bao nhiêu là chấp nhận được?

Với khớp nối đàn hồi, dưới 0,1 mm là tốt; với khớp cứng phải dưới 0,05 mm. Với truyền đai, sai lệch puly dưới 0,5 mm trên mỗi 100 mm đường kính.