Bài viết chuyên ngành

Máy nghiền bột chạy dầu kiểu Lister — chọn máy theo công suất thực

Ở nhiều vùng chưa có điện ổn định, cụm nghiền chạy dầu một xi lanh vẫn là lựa chọn quen thuộc vì khởi động độc lập và sửa chữa được tại chỗ. Bài này đi vào phần thường bị bỏ qua khi hỏi giá: động cơ bao nhiêu mã lực thì kéo nổi cối nghiền nào, và chi phí dầu trên mỗi tấn bột là bao nhiêu.

Máy nghiền bột chạy dầu kiểu Lister — chọn máy theo công suất thực
Nguồn động lựcDầu diesel 1 - 2 xi lanh
Công suất động cơ6 - 22 HP
Sản lượng150 - 1.200 kg/h
Cỡ hạt ra0,2 - 1,5 mm

"Lister" là cách gọi chung, không phải một model

Ở Nam Phi, Zimbabwe, Nigeria hay Kenya, người ta quen gọi cụm nghiền chạy dầu một xi lanh là "máy Lister", xuất phát từ tên hãng động cơ từng phổ biến ở đó. Trên thực tế, cùng một cái tên này được dùng cho ba thứ khác nhau: động cơ diesel một xi lanh, cối nghiền dạng đĩa hoặc búa lắp trên khung, và cả bộ hoàn chỉnh gồm động cơ, bộ truyền đai và sàng. Vì vậy khi hỏi mua, cần nói rõ là mua động cơ, mua cối, hay mua cả cụm, nếu không báo giá sẽ lệch nhau rất xa.

Đặc điểm chung của nhóm máy này là kết cấu cơ khí đơn giản, tốc độ trục chính thấp, mô men lớn ở dải vòng tua 800 - 1.500 vòng/phút. Chúng phù hợp với vật liệu giòn, độ cứng trung bình: ngô, sắn, ớt, gừng khô, đá vôi mềm, vỏ sò, xỉ than. Với đá cứng hơn 5 Mohs, nhóm máy này nhanh mòn đĩa và không giữ được cỡ hạt ổn định.

Tính công suất động cơ từ sản lượng cần có

Sai lầm hay gặp là chọn động cơ theo cảm giác. Cách làm đúng là xuất phát từ năng lượng riêng của vật liệu: với nghiền thô 0,5 - 2 mm, mỗi tấn sản phẩm thường cần 8 - 18 kWh tùy độ cứng. Cộng thêm 25 - 35% cho tổn thất truyền đai, quạt hút và hệ số dự phòng. Một cụm 12 HP chỉ kéo được khoảng 400 - 600 kg/h đá vôi ở cỡ 1 mm; nếu người bán quảng cáo 1,5 t/h cho cùng cấu hình thì con số đó tính theo vật liệu mềm như ngô hạt.

Một điểm dễ bỏ sót: động cơ diesel chỉ đạt công suất danh định ở vòng tua thiết kế. Nếu dùng bộ truyền đai sai tỉ số, trục cối quay chậm hơn thiết kế thì sản lượng giảm mà nhiệt độ dầu lại tăng. Nên đo vòng tua trục cối bằng đồng hồ quang ngay sau khi lắp, đừng tin vào cảm giác nghe tiếng máy.

Cấu hình tham chiếu cho cụm nghiền chạy dầu
Cấu hìnhĐộng cơSản lượngCỡ hạt raĐối tượng dùng
Cỡ nhỏ6 - 8 HP150 - 250 kg/h0,5 - 1,5 mmHộ chăn nuôi, xay gia vị
Cỡ vừa10 - 12 HP300 - 600 kg/h0,3 - 1,2 mmXưởng thôn, trại trộn thức ăn
Cỡ lớn16 - 22 HP700 - 1.200 kg/h0,2 - 1 mmMỏ nhỏ, trạm nghiền vật liệu xây dựng

Chi phí dầu trên mỗi tấn thành phẩm

Đây là con số quyết định hiệu quả kinh tế nhưng hiếm khi được tính trước. Động cơ diesel cỡ nhỏ tiêu hao khoảng 0,23 - 0,28 lít dầu cho mỗi kWh trục. Với mức 12 kWh/tấn, một tấn bột tốn khoảng 3 lít dầu, chưa kể dầu chạy không tải và thời gian khởi động. Nếu chỉ chạy 3 - 4 giờ mỗi ngày, tiền dầu có thể chiếm 25 - 35% giá thành, cao hơn hẳn phương án điện lưới.

Vì vậy nếu khu vực có điện 3 pha, nên tính thêm phương án động cơ điện 7,5 - 15 kW và chỉ giữ máy dầu làm dự phòng. Cách ghép này tốn thêm một bộ khung và puly nhưng thường hoàn vốn trong 8 - 14 tháng ở cường độ chạy 6 giờ/ngày.

Bộ phận hao mòn cần có sẵn trong kho

  • Đĩa nghiền hoặc búa nghiền: mòn nhanh nhất, cần 1 bộ dự phòng cho mỗi 400 - 600 giờ chạy
  • Sàng lưới: quyết định cỡ hạt, rách lưới là hạt thô lọt ra ngay
  • Dây đai và puly: dây bị trượt khi ẩm hoặc căng sai
  • Vòng bi trục cối: thay theo tiếng ồn, không chờ tới khi kẹt
  • Béc phun và lọc gió động cơ: bụi bám làm máy thiếu gió, tăng tiêu hao dầu

Kiểm tra gì khi xem máy đang chạy

Nên yêu cầu cho chạy thử với chính vật liệu của mình, không chạy thử bằng ngô. Cho máy chạy 10 - 15 phút, sau đó sờ vỏ hộp số và gối trục: nóng tới mức không đặt tay lâu được là dấu hiệu căn chỉnh sai hoặc thiếu dầu. Nghe tiếng máy ở chế độ không tải và có tải, tiếng gõ đều nhịp theo vòng quay thường là vòng bi hoặc bánh răng đã mòn.

Với máy cũ, cần xem thêm tình trạng mặt bích và bu lông chân máy, vì khung rung lâu ngày làm nứt mối hàn. Một chi tiết nhỏ nhưng hay gây dừng dây: ống xả bột bị mòn thủng làm bụi phun ra, phải hàn lại hoặc thay ống.

Kinh nghiệm chọn nhanh

  • Chốt vật liệu và cỡ hạt trước, rồi mới chọn động cơ; đừng chọn theo sản lượng quảng cáo.
  • Hỏi rõ giá bao gồm động cơ, khung, sàng và dây đai hay chỉ có cối.
  • Dự trù 8 - 12% giá máy cho bộ phận hao mòn trong năm đầu.
  • Nếu có điện lưới, tính phương án động cơ điện kèm máy dầu dự phòng.
  • Đo vòng tua trục cối khi nghiệm thu, ghi vào biên bản bàn giao.

Khi nào nên chuyển sang máy nghiền công nghiệp

Khi sản lượng vượt 1,5 t/h hoặc yêu cầu cỡ hạt dưới 0,15 mm, cụm nghiền kiểu này hết dư địa: sàng lưới không giữ nổi cỡ hạt mịn, nhiệt sinh ra làm vật liệu dính, và chi phí dầu bắt đầu vượt chi phí đầu tư máy lớn. Lúc đó nên xem các dòng nghiền con lăn hoặc nghiền đứng, vốn đầu tư cao hơn nhưng điện năng trên tấn thấp hơn nhiều lần.

Câu hỏi thường gặp

Một cụm nghiền chạy dầu 12 HP nghiền được bao nhiêu tấn mỗi giờ?

Với đá vôi hoặc vỏ sò cần cỡ 1 mm, khoảng 400 - 600 kg/h. Với vật liệu mềm như ngô, sắn khô có thể đạt 800 - 1.000 kg/h. Con số phụ thuộc cỡ hạt ra và độ ẩm đầu vào, nên luôn yêu cầu chạy thử bằng vật liệu thật.

Máy chạy dầu có nghiền được tới 200 mesh không?

Không nên kỳ vọng. Cụm đĩa hoặc búa thường dừng ở 0,2 - 0,5 mm. Muốn mịn hơn phải dùng máy phân ly gió, và khi đó động cơ diesel không còn phù hợp vì cần tốc độ trục và lưu lượng khí ổn định.

Nên mua máy mới hay máy cũ đã qua sử dụng?

Máy cũ rẻ hơn 40 - 60% nhưng phải kiểm tra kỹ độ rơ trục, nứt thân cối và tình trạng bơm cao áp. Nếu chưa quen, máy mới cỡ nhỏ thường an toàn hơn vì còn bảo hành và có phụ tùng đúng mã.

Có cần hệ thống thu bụi riêng không?

Có, kể cả cụm nhỏ. Một túi vải hoặc cyclone nhỏ gắn ở cửa xả giảm đáng kể bụi bay và tránh mất sản phẩm. Ở khu dân cư, đây là yêu cầu gần như bắt buộc để không bị phản ánh.